St. Erfgoed Werf Gusto

Kantoorpand rond 1950

Het is op zijn minst opvallend te noemen, dat Nederlanders zich vaak in het buitenland vergapen aan eeuwenoude gebouwen, die soms ook nog gewoon leeg staan. Slopen wordt zo lang mogelijk uitgesteld in dit soort landen, want men heeft een hoog besef van de cultuurhistorische waarde van oude gebouwen. Niet alleen voor nu, maar ook voor volgende generaties. Juist nieuwe generaties moeten kennis maken met het verleden en de tradities van vorige generaties om het heden te begrijpen. Hoe anders ligt het hier in Nederland. Goed, waar is waar, we hebben hier een geheel ander klimaat, nat en koud in vergelijk met bijvoorbeeld Italië. De ondergrond waarop wij voor het grootste gedeelte onze gebouwen neerzetten is drassig en zorgt op den lange duur voor problemen.

Ook is het nog van belang waar de objecten staan. Staan ze in Amsterdam, dan springen ze daar anders mee om dan bijvoorbeeld in een stad als Schiedam. Toen in 1978 Werf Gusto noodgedwongen haar poorten moest sluiten, liet zij een schat aan lege gebouwen achter. Vooral het kantoorgebouw met haar eikenhouten lambriseringen, prachtige modellenzaal met gebrandschilderde glazen koepel was een lust voor het oog. De toenmalige minister van CRM had erin toegestemd, dat alle gebouwen (de productiehallen waren gebruikt in 1902 in Düsseldorf bij een Industrietentoonstelling) op een voorlopige monumentenlijst werden gezet. Nadat de inhoud van de productiehallen verkocht en het kantoorgebouw grotendeels ‘leeggeroofd’ was begon het wachten op een beslissing wat er met de gebouwen ging gebeuren.

Een van Nederlands Dagbladen kopte:

“De gebouwen van de werf Gusto in Schiedam zijn van algemeen belang uit een oogpunt van architectuur-historische en industriële en archeologische waarde. Ze zijn daarom op de aanvullende ontwerplijst van beschermde monumenten gezet. Het betreft een administratie-gebouw uit 1905 en twee werkplaatshallen. Deze hallen komen oorspronkelijk van de industrietentoonstelling die in 1902 in Düsseldorf in het tegenwoordige West-Duitsland werd gehouden.” Dagblad de Waarheid 26-08-1978

Het werfterrein begin 80’er jaren

Het mocht allemaal niet baten. IHC Holland wilde van de gebouwen en het terrein af, evenals de Gemeente Schiedam, de nieuwe eigenaar van het terrein. Een ieder had zo zijn eigen verborgen agenda. Een ‘kunstfout’ was geboren. De ingehuurde sloper verstond zijn vak goed en is met uiterste precisie en vakmanschap te werk gegaan. Niets werd bewaard en als er al wat gespaard werd, zoals het plastiek (een zes meter hoge fontein) van de kunstenaar Gust Romijn, die door het personeel in 1962 aan de directie werd aangeboden bij het eeuwfeest van de werf, dan werd dat jaren erna alsnog ‘verwijderd’. Waarschijnlijk door onkunde van de betrokken ambtenaren, maar zo verdween alles op den duur wat cultuurhistorische waarde had. Nu 40 jaar later is men naarstig op zoek naar ‘overblijfselen’ van het werfcomplex om toch vooral te laten zien, hoe het eens geweest is.
Men is al in eerder stadium bezig geweest om overblijfselen te vergaren, maar het draaide tot voor kort immer op een teleurstelling uit. Het meest besproken relikwie, het torentje van het kantoorpand (dat gespaard was gebleven), is diverse keren aangeboden aan de Gemeente Schiedam. Echter de eigenaar wilde er geld voor hebben. De Gemeente Schiedam had daar destijds geen geld voor over. Zelfs Schiedamse politici staken eind zeventiger jaren niet onder stoelen of banken hoe zij dachten over het in stand houden van de Werf Gusto gebouwen. ‘Het waren waren alleen maar planken, stenen en spijkers’; aldus een van hen.

De toegangspoort voor de sloop

Nu is het de Stichting Erfgoed Werf Gusto in een ultieme poging gelukt nog te redden wat er te redden valt. De oude toegangshekken en de letters GUSTO, die eens de kantoorgevel sierden aan te kopen. De kunstenaar S. van Duin zal het verantwoord verwerken in een ‘Aandenken’, waardoor Schiedam weer een connectie heeft met het verleden. Jonge Schiedammers zullen zich waarschijnlijk bij het zien van dat ‘Aandenken’, omgeven met verklarende teksten en foto’s, verwonderd in de ogen wrijven van wat zich allemaal heeft afgespeeld in bijna 73 jaar op dat terrein op de uiterwaarden van de Maas in Schiedam.

Maar er is meer. De Stichting gaat op zoek naar overblijfselen van Werf Gusto en wil die samenbrengen en permanent tentoonstellen, opdat een ieder kan zien, waar en hoe ‘de bevolking van Schiedam bouwde aan zijn toekomst.

 

Bewaren