Home

Zijbeuk West van de Machinebouwhal rond 1905
foto: St. Erfgoed Werf Gusto / fotograaf: Onbekend

Toen August Smulders (A.F.)  in 1901 het oog liet vallen op een stuk ‘waardeloze uiterwaard’ in het stadsdeel Nieuw Mathenesse aan de Schiedamse kant dat grensde aan de Maas, kon hij op dat moment nog niet voorzien daar binnen een tiental jaren een zeer goed lopende en werkverschaffende scheepswerf op te bouwen. Smulders, ooit begonnen met een klein bedrijf in den Bosch in 1862, had al wel bewezen een uitstekend ‘bedenker’ te zijn van hoe je bestaande producten kunt verbeteren en aan de man kunt brengen. Meer nog was hij ook een zakenman met een goede neus voor zakelijke mogelijkheden, getuige de ontwikkeling die het bedrijf doormaakte na verhuisd te zijn naar Utrecht in 1872 en de aankoop van het ketelbedrijf ‘Renson & Co’ in Grâce Berleur nabij Luik (B) in 1893. Zijn werf in Slikkerveer, aangekocht in 1894, kon de expansieve groei niet aan. Vandaar de zoektocht naar iets groters in 1901.

De in Schiedam opgezette en in 1905 geopende scheepswerf met  Werf Gusto ontwikkelde zich in de jaren na 1930 met ups & downs tot absolute smaakmaker binnen de specialistische scheepsbouw. Werf Gusto brak telkens weer records met op maat gemaakte baggermaterialenbruggenbouwstaalconstructieshoogovensdrijvende kranenspeciale bokken en schepen binnen Nederland en ver daarbuiten. Eind 50-er begin 60-er jaren van de vorige eeuw begon de werf offshore projecten te bouwen, zoals zelfheffende booreilanden voor grote oliemaatschappijen. De vondst van aardolie in de Noordzee en de stijgende vraag daardoor naar offshore producten speelde Werf Gusto in de kaart. Werf Gusto was er klaar voor!

Werf Gusto had in 1943 met vijf collega-werven de I.H.C.* (Industriële Handels Combinatie) opgericht. De I.H.C. moest na WO II slagvaardig te werk gaan bij het het binnenhalen van baggerorders. In het midden van de 60-er jaren traden vijf van deze werven definitief toe tot de I.H.C. Holland N.V. en werd het nieuwe moederbedrijf ingedeeld in divisies. Werf Gusto concentreerde zich volledig op offshore en stootte daarbij al haar andere kerntaken af.Zo werd Werf Gusto het eerste grote offshorebedrijf (als aparte divisie van I.H.C. Holland N.V.) binnen Nederland en Europa met gedurfde en grensverleggende projecten, zoals de eerste grote offshore kranen, hefeilanden, pijpenleggers, boorschepen, olie-opslagboeien. Het voorzag duizende gezinnen dagelijks van ‘brood op de plank’.

Toen in 1978 Werf Gusto haar poorten moest sluiten, liet zij een schat aan lege gebouwen achter. Vooral het kantoorgebouw met haar eikenhouten lambriseringen, prachtige modellenzaal met gebrandschilderde glazen koepel was een lust voor het oog. De toenmalige minister van CRM, de heer G. Wallis de Vries, had besloten dat alle gebouwen (de productiehallen waren gebruikt in 1902 in Düsseldorf bij een Industrietentoonstelling) op een voorlopige monumentenlijst werden geplaatst Nadat de inhoud van het kantoorgebouw en de productiehallen verkocht was, begon het wachten op een beslissing wat er verder met de gebouwen ging gebeuren.

Een van de Nederlandse dagbladen kopte:

“De gebouwen van de werf Gusto in Schiedam zijn van algemeen belang uit een oogpunt van architectuur-historische en industriële en archeologische waarde. Ze zijn daarom op de aanvullende ontwerplijst van beschermde monumenten gezet. Het betreft een administratie-gebouw uit 1905 en twee werkplaatshallen. Deze hallen komen oorspronkelijk van de industrietentoonstelling die in 1902 in Düsseldorf in het tegenwoordige West-Duitsland werd gehouden.” Dagblad de Waarheid 26-08-1978

Het werfterrein begin 80’er jaren

I.H.C. Holland N.V. (tot op dat moment eigenaar van de werf) wilde van de gebouwen en het terrein af, als ook de Gemeente Schiedam, de beoogde nieuwe eigenaar van het terrein. Een ‘kunstfout’ was geboren. In 1980 is de sloop van de panden begonnen.ingehuurde sloper verstond zijn vak goed. Niets werd bewaard en als er al wat gespaard werd, zoals het plastiek (een zes meter hoge fontein) van de kunstenaar Gust Romijn, die door het personeel in 1962 aan de directie werd aangeboden bij het eeuwfeest van de werf, dan werd dat jaren erna alsnog ‘verwijderd’. Waarschijnlijk door onkunde van de betrokkenen, maar op deze manier verdween alles dat cultuurhistorische waarde had.

Nu 40 jaar later is men op zoek naar ‘overblijfselen’ van het werfcomplex om toch vooral te kunnen laten zien, hoe het eens geweest is. Al in eerder stadium is men bezig geweest om overblijfselen te vergaren, maar het draaide tot voor kort immer op een teleurstelling uit. Het meest besproken relikwie, het torentje van het kantoorpand (dat gespaard was gebleven), is diverse keren aangeboden aan de Gemeente Schiedam. Echter de eigenaar wilde er geld voor hebben. De Gemeente Schiedam had daar destijds geen geld voor over. Schiedamse politici staken eind zeventiger jaren niet onder stoelen of banken hoe zij dachten over het in stand houden van de Werf Gusto gebouwen. ‘Het waren waren alleen maar planken, stenen en spijkers’; aldus een van hen. Men werd daarin ook nog eens gesterkt door een uitspraak van een hoge manager van I.H.C. Holland N.V., die in een kranteninterview stelde: ‘In een stad, die zulke gebouwen als van Werf Gusto wil bewaren zou ik niet willen wonen’

De toegangspoort (oost) voor de sloop

Het is, de in 2017 opgerichte, Stichting Erfgoed Werf Gusto gelukt een aantal relikwieën van de ondergang te redden. De oude toegangshekken en de letters GUSTO, die eens de kantoorgevel sierden, werden aangekocht. De hekken, inmiddels geheel hersteld, zullen verwerkt worden in een ‘Aandenken’, waardoor de stad Schiedam weer een connectie heeft met het verleden. Nieuwe generaties Schiedammers kunnen zich dan bij het zien van dat ‘Aandenken’, omgeven met verklarende teksten en foto’s, een beeld kunnen vormen van wat zich hier allemaal heeft afgespeeld op de uiterwaarden van de Maas in Schiedam van medio 1905 tot medio 1978.

Daar blijft het niet bij. De Stichting Erfgoed Werf Gusto gaat ook op zoek naar overblijfselen van Werf Gusto en wil die samenbrengen en permanent tentoonstellen, opdat een ieder kan zien, waar en hoe ‘de bevolking van Schiedam eens bouwde aan zijn toekomst.